Polonezköy (Adampol) – polska miejscowość w Turcji

Polonezköy (Adampol) – polska miejscowość w Turcji

Po godzinnej przeprawie miejskim autobusem ze Stambułu i kilku kilometrach podróży autostopem, dotarliśmy do celu naszej podróży, którym była polska wieś Polonezköy (Adampol). Po drodze do niej zmienia się krajobraz, tak jakbyśmy przetransportowali się do Polski, a dokładniej do polskich Bieszczad. Wjeżdżając do wsi widać wieżę kościelną co jest nie typowe dla miejscowości tureckich zdominowanych przez meczety. 

Adampol-polonezkoy

Kiedy dowiedziałem się, że w Turcji istnieje polska wioska, byłem dość zaskoczony, bo z jakiego powodu, ktoś na kontynencie azjatyckim ponad 2 tysiące kilometrów od Polski miałby zakładać polską miejscowość. Chcąc to zrozumieć zacząłem przeszukiwać internet w celu uzyskania informacji o niej, a później zobaczyć ją na własne oczy co też zrobiłem pod koniec lutego tego roku. Poniżej chciałbym podzielić się z Wami historią powstania polskiej miejscowości.

Gdy Polska nie istniała na mapach świata będąc pod zaborami Rosji, Prus i Austrii jednym z głównych kierunków emigracji Polaków była Francja, natomiast Polacy też licznie emigrowali do Turcji, czyli ówczesnego Imperium Osmańskiego, które było przeciwne decyzji o rozbiorach Polski i nigdy ich nie uznało. W tym okresie szef agencji Głównej Misji Wschodniej Hotelu Labert, czyli Michał Czajkowski (w 1850 przeszedł na Islam i stał się znany jako Mehmet Sadik Pasa) zwrócił uwagę prezesa powstańczego Rządu Narodowego Królestwa Polskiego, oraz przywódce emigracyjnego stronnictwa politycznego Adama Jerzego Czartoryjskiego na potrzebę stworzenia osady dla polskich emigrantów, jak również wykupie Polaków z niewoli i osadzenie ich tam. Adam Czartoryski zgodził się na to i zlecił Czajkowskiemu kupno ziemi kilkanaście kilometrów od dawnej stolicy Imperium Osmańskiego, czyli Konstantynopola (dzisiejszy Stambuł). Jednym z powodów była chęć przeciwstawienia się rosyjskim wpływom na tym terenie. 

            Stworzenie wsi na zakupionych terenach wzięli na siebie księża lazaryści, którzy zajmowali się m.in.: wykupywaniem polskich żołnierzy z niewoli i zbieraniem dezerterów z armii rosyjskiej. Pierwsi osadnicy nie mieli łatwo, gdyż miejscowość była zlokalizowana w trudnych warunkach. Leżała ona bowiem na terenie górzystym porośniętym przez lasy wyglądem przypominająca polskie Bieszczady. Warunki osadnictwa były na tyle trudne, że z początkowych 12 osób po kilku latach zostało tylko 3, gdyż reszta nie mogła wytrzymać tamtejszych warunków. Jako datę powstania wsi uznaje się 19 marca 1842 roku, kiedy to został poświęcony pierwszy wybudowany tam dom. Wieś została nazwana Adampol na cześć Adama Czartoryjskiego.

            Z czasem do wioski zaczęli przybywać dawni uczestnicy powstania listopadowego, węgierskiego, wojny krymskiej i powstania styczniowego. Oprócz nich osiedlano we wsi także wykupionych z niewoli tureckiej i czerkieskiej jeńców-Polaków przymusowo wcielonych do armii rosyjskiej na Kaukazie, jak również polskich uciekinierów z Syberii. Schronienie znajdowali również inni emigranci z rejonów rosyjskich. Pod koniec XIX wieku wioska była zamieszkiwana przez 300 Polaków. Przez wiele lat jednym z głównych problemów osadników był brak żon, ale po jakimś czasie zaczęły one przybywać do Adampolu. 

Adampol-polonezkoy
Polski cmentarz w Adampolu

Stopniowo lasy i pustkowia zamieniały się na żyzne pola, gdzie zaczęto uprawę ziemniaków, kukurydzy czy pszenicy i owsa. Zaczęto również hodować zwierzynę. Adampol na początku swojej historii nie asymilował się zbytnio z turecką społecznością. Po I wojnie światowej, gdy Polska uzyskała niepodległość, wielu z mieszkańców Adampola wróciło do Polski. Wioska również stała się bardziej popularna w kraju. Rodacy zaczęli słać jej mieszkańcom liczne dary, wielu również przyjeżdżało tutaj na odpoczynek. W 1938 roku wszyscy mieszkańcy Adampola otrzymali Tureckie obywatelstwo. Podczas II wojny światowej Turcja, chcąc zachować neutralność zakazała świętowania święta 3 maja. 

Wraz z rozpoczęciem okresu PRL w Polsce, relacje między krajem, a Adampolem znaczenie się pogorszyły. Nie przeszkadzało to jednak mieszkańcom w kultywowaniu polskich tradycji i obyczajów, gdyż byli oni wspierani przez władze lokalne. Dzięki temu, że w 1968 potomkowie Czartoryjskich zrzekli się praw do ziemi, na której powstał Adampol, przyznano mieszkańcom wieczyste prawa własności do niej (wcześniej było to prawo do wieczystej dzierżawy ziemi). 

Adampol-polonezkoy
Kościół pw. Matki Boskiej Częstochowskiej

W drugiej połowie XX wieku w latach 70 Adampol zelektryfikowano i została stworzona dobrej jakości droga dojazdowa, która łączyła osadę z wciąż rozrastającym się Stambułem. Doskonałe położenie miejscowości oddalone obecnie o ok. 20 km od Stambułu, dobra droga dojazdowa do niej, jak również bliskość natury, której nie sposób szukać w wielomilionowej metropolii sprawiło, że Adampol stał się popularnym kurortem wypoczynkowym, co również przyczyniło się do napływu tureckich osadników. W tamtym okresie został również wybudowany pierwszy most na Bosforze, co jeszcze bardziej przyczyniło się do zwiększenia atrakcyjności wioski. 

Obecnie Adampol zamieszkuje ok. 600 osób z czego tylko ok. 80 osób to Polacy, a reszta mieszkańców jest pochodzenia tureckiego. Mimo to tradycyjnie na wójta wybierany jest zawsze Polak. Mieszkańcy nigdy nie zapomnieli skąd pochodzą i co roku organizowany jest letni festiwal, gdzie kultywowane są polskie tradycje i zapraszane grupy folklorystyczne. (ostatni „Festiwal Czereśniowy” odbył się w 2016 roku).

polska-miejscowość-wTurcji

Adampol gościł na swoim terenie wiele znanych osób m.in. pierwszego prezydenta Republiki Turcji Kemala Ataturka, pianistę Ferenca Liszta, pisarza Gustave Flauberta i Karela Droz czy nuncjusza papieskiego Angelo Roncalli, który później został papieżem przybierając imię Jan XXIII. Miejscowość ta również często jest odwiedzana przez Polaków byli tutaj m.in.: polscy prezydenci – Lech Wałęsa, Aleksander Kwaśniewski, Lech Kaczyński, Bronisław Komorowski, dyplomaci, ministrowie i oficerzy. 

adampol-polska-wieś

Wśród atrakcji w wiosce znajdziemy m.in.: „Dom Pamięci Zofii Ryży”, najstarszy dom w wiosce wybudowany w latach 80 XIX wieku, w którym można zobaczyć orginalny wystrój, rodzinne pamiątki, fotografie i dokumenty. Znajduje się tam również piękny Kościół pw. Matki Boskiej Częstochowskiej, w której są odprawiane polskie msze. Niedaleko kościoła znajduję się cmentarz z kilkunastoma polskimi grobami, między innymi spoczywa tam Ludwika Śniadecka dawna ukochana Juliusza Słowackiego.

Na sukces wioski złożyła się ojcowska opieka księcia Adama Czartoryjskiego, miłość chrześcijańska lazarystów, przyjaźń turecka i pomoc zacnych poważnych i bardzo światłych księży. W noweli czeskiego pisarza Karela Drozda, Polonezköy został przedstawiony w następujący sposób. „Nawet jeśli to bajka, to jest ona bardzo prawdziwa. Daleko od swojej ojczyzny, gdzieś, pośród pokrytych lasami wzgórz Anatolii, leży ukryta polska wioska”. O widokach w wiosce mówi się, że są niczym uśmiech przed bram nieba. Kto tam był i widział w zupełności zgodzi się z tym stwierdzeniem. 

~ Adampol (Polonezköy)

Ten post ma 8 komentarzy

  1. Świetny artykuł, nie miałem pojęcia, że w Turcji istnieje polska miejscowość, warto ją odwiedzić 😉

    1. Dziękuję 😀 Koniecznie ! ;D

      1. Dziękuję za link, napewno się przyda taka lista ;D

  2. Byłam tam i rzeczywiście po drodze zmienia się krajobraz na bardziej polski 😏

    1. Czuć tam ten jak nigdzie indziej w Turcji klimat Polski 😀 No i jeszcze ta możliwość zjedzenia pierogów… ;D

  3. 19 marca 1842 roku poświęcono pierwszy dom nie w 1884. W 2019 rozmawiałem z wójtem Nowickim i mówił o 82 osobach. Od 2016 nie odbywa się już „Festiwal Czereśniowy”.

    1. Dziękuję za informację, wpis już został poprawiony 😀

Dodaj komentarz

Zamknij menu
×
×

Koszyk